13 Mart 2013 Çarşamba

YÖRESEL KELİMLER

KELİME  ANLAMI
Alleğem, allelem Herhalde
Apalamak Emeklemek
Anıtlamak Denemek, yeltenmek
Ağızlanmak Hazırlanmak.
Arbışmak
Arılık Bir iş karşılığında verilen ara ücret. Peşinat.
Batman Üstten kulplu büyük bakır, bakraç
Barana Kurutularak asma dalları atılmak için dikilen büyük ağaç  
Belemek Bebekleri sarmalamak
Bellemek Düz kürekle toprağı kazmak
Bekitmek Kapatmak, tıkamak, örtmek
Bişek Yayık döğmede kullanılan ağaç
Bodurdamak Kendi kendine söylenmek / karşı çıkmak
Boğarsak Boğaya gelmiş, boğa isteyen inek, dana
Borda İki kanatlı büyük kapı
Böğelek Sığırları rahatsız eden bir çeşit sinek, gübre sineği
Buçuk 3. 300 gramlık bir ağırlık ölçüsü, su kabı
Bücü Buzağı
Büllenmek Örtünmek,toplanmak,birikmek
Celeñi Çatının sacağı
Cirkli Su Aşırı bulanık çamurlu su.
Cirtlemek Hayvanların sineklerden dolayı koşuşturması.
Cömbellek Yerde takla atmak   (comballak…tdk)
Curbu Pekmez üzümünün çiğnenip şırası alındıktan sonra kalan posası   (curba..tdk)
Cüleke Çoluk çocuk, Çocuk topluluğu -- Küçük
Çagala Çağla
Çalkama Sulandırılmış yoğurt, ayran
Çalpara Düğünlerde kullanılan zil
Çıkılık Evden kısa süreliğine problemli ayılmış.
Çıkla Sade, Katışıksız
Çıllangıç Ağustosböceği
Çınga Ateşten sıçrayan parça, kıvılcım
Cınna Biraz sonra
Çıkı Bohça, çıkın, sofra
Çıtırık Elde dokunan kalın kumaş
Çıtlık Sakız ağacının meyvesi, menengiş
Çingili gözel Yenen bir ot
Çömçe Kepçe, büyük tahta kaşık
Çulfalık İplik dokuma tezgâhı, dokuma aygıtı
Darbalamak Bastığı yere dikkat etmeyerek, önüne geleni çiğneyerek geçmek.
Dayak Ağaç dallarına veya bir yükü yalnız başına sararken kullanılan yük dayamaya yarayan ucu çatallı, kalınca ağaç
Dayak yasırı Kötü davranışı hak eden.
Değirmi Yuvarlak, değirmen taşı, para gibi yuvarlak olan nesne
Dımışgı İnce, narin, zarif,  alımlı, becerikli kimse
Dıñra Dinle
Direzi Halı, kilim, bez gibi dokumalarda tezgâha uzunluğuna gerilen çözgü iplikleri
Dirilevik Topaç
Doşañ  Eski giyisi
Döş Göğüs
Dureylen Bekle.
Düven Buğdayın sapı ve tanesini ayırmaya yarayan, altında keskin taşları bulunan ağaç alet.
Edirtmek İnek sağılacağı zaman ya da biraz sağıldıktan sonra yavrularına emzirilmek
Eğirtmeç   Yün,kıl veya pamuğu ip haline getirmek için kullanılan araç..
Eğrilce Hayvanlara dadanan, eğri belli, boz renkli bir çeşit sinek, sığır sineği, büğelek
Eksiranı Kazan ya da teknedeki hamuru kazımaya ve kesmeye yarayan bir çeşit araç
Elkit Uyuşuk, Çalışmayan
Engüç Elbette, şüphesiz, her halde, her ne olursa olsun, nasıl olsa, ister istemez
Erikbisi Erik ağacından elde edilen yapıştırıcı  (erik püsü…tdk)
Ferek Asma çubuklarını bağlamak için dibine dikilen kuru ağaç, herek
Filize Halkalı küçük çivi, ağaçları sürüyerek çekmek için çakılan demir halka
Fişildemek Ayak altında dolaşmak.
Gabış Boynuzsuz keçi
Gamaz Fırtına, rüzgar, rüzgarda oluşan hortum
Gamıtmak Somurtmak, hareketsiz durmak
Gandak Zamanla oluşmuş derin çukur, büyük kayaların arası.
Ganırtmak Bir şeyi bükerek yamultmak
Ganrışmak Vücutu esnetmek, yaslanamak   (gerneşmek..tdk)
Gapısa Bahçe kapısı
Gapçık Soyulmuş ardıç kabuğu
Garamık Yaban meyve
Golañ Hayvanın göğsünden aşırılarak sıkılan yassı kemer.
Gavıt Keçi boynuzunun un haline getirilmiş hali (Öğütülmüş armut kurusu unu)
Gavlangoz İçi boş odun
Gedevet   Su arkları
Gevmek Ağızda birşey çiğnemek.
Geğesilik Çamaşır yıkanılan yer çamaşırhane   (geyesilik ..tdk)
Geñ yer Bir müddet sürülmeyerek boş kalmış tarla
Geyecek Dağelması
Gılla Cevizin kabuğundan ayrılması (ceviz)
Gıllanmak Dönmek, dolanmak
Gırma Çam veya katran ağacının kurumuş dallarından kesilen bir metre uzunluğunda odun
Gayıt Bir işin yapılabilmesi için gerekli olan araç, gereç
Gavız İçi boş ceviz
Gicişmek Kaşınmak
Gilik Meşe Palamutu
Gora Anahtar
Goruk Olmamış üzüm
Goya Güya
Goyak Düzlük
Göcen Tavşan yavrusu
Göde Şişman
Gözer Büyük delikli elek
Guralanmak Hazırlanmak
Gunnamak Doğurmak
Gubarmak Övünmek, kibirlenmek, diklenmek
Gusgun Semerin öne doğru kaymasını önleyen kalın ip
Güymek Beklemek,sabtretmek
Hacana Çöpçatan
Gak sonra Daha sonra, bir vakit sonra.
Halına dur Uslu ol,yaramazlık yapma.
Hamut Çift veya haman sürmek için eşeğin atın boynuna takılan araç
Haranı Büyük tencere
Harar İçine saman ve biçilmiş ekin konulan büyük çuval
Haşa Naylondan yapılmış çok büyük çuval
Hayat Balkon
Hengirde Hemen yanında
Hobuç Sırtına almak
Horanta Aile
Hüpbük Kavak ağacından yapılan düdük
Ildıratmak Karanlık bir yeri biraz aydınlatmaya çalışmak
Ilkılık Hayvanların toplanıp sağım yapıldığı, yattığı yer.
Ingırazlı Hastalıklı
İğ Tığ
İğnezennik İğne konulan yer
İlabada Bir çeşit yenilen yaprak. Ot.
İmirmek Yenice uykuya dalmak,geçinmek
İrezdene Rezene
İskeliç Küçük kazma
İzve Yatak konulan dolap
Karacoçça Çörek otu
Kefki Su kabağından yapılan maşrapa
Kekir Kakül
Kelif Küçük tek odalı dağ evi
Kebengi Merdiven
Kırı Küçük eşşek yavrusu
Kırklık Koyun yününü keçinin kılını kesmeye yarayan büyük ağızlı makas
Kilteli Tencere ile haranı arasındaki büyüklükte tencere
Golan  Yün veya kıldan örülen enli ip
Köhün Meşe dalından örülen büyük ve uzun sepet
Küküm Toprak evlerde ağacın çürümemesi için toprakla ağaç (pardı) arasına konulan çam yaprağı.
Küncü Susam
Küre Ocak-Şöminenin tencere konan bölümü
Kürsük Büyük kapıları kapatmaya yarayan sürgü
Malamat Rezil, kötü durum
Mehlez Killi toprak   (menlez…tdk)
Mureylenmek Gevezelik yapma, boş konuşma
Muar Çeşme
Musandıra Ambar
Mualmak Nefessiz kalmak, darlanmak
Müheri Baca
Münevsiz Beceriksiz, şaşkın, iş bilmeyen
Müselles Ekşimsi pekmez
Mırık Moral, keyf
Mırığı yıkkın olmak Sorunlu, keyifsiz olmak
Nâakıt Ne zaman
Nep Bilmem, ne bileyim
Niytarsıñız Ne yapıyorsunuz..
Numuruña Karışma
Oñmak Beklenti içinde olmak
Omaç Yağlı ekmek (ekmek kırıntılarıyla yapılan yiyecek)
Osmankele Büyük kertenkele
Ödlüeksi Eski eşyalardan yapılmış yatak
Öğrü-öğür Devamı,benzeri,gerisi
Övendere Harman veya çift sürerken kullanılan ucu çivili değnek
Öymek İçine işlemek
Öñmek Sürekli bir konu yada kişiden bahsetmek
Özeme Kıldan yapılan ip yumak.   
Pafıl Cimri
Pardı Toprak evin üzerini kapatmakta kullanılan ağaçların üzerine konulan uzun ağaç parçası
Pataz Avuç 
Pelit Meşe
Piynar Küçük bolu yaprakları dikenli meşe
Pür Kışın koyun ve keçilere yedirilen orman ağacının dalı
Satıraç Damalı şekilde elde dokunan kumaş
Şavk Aydınlık, ışık
Say Düz taş
Sayacak Ocakta kullanılan üzerine tencere vb.konulan üç ayaklı demir 
Seğirtmek Koşmak
Selleme Dere boylarında yetişen yenilen ekşimsi ot
Senit Ekmek yapılan kısa ayaklı masa
Sındı Makas
Sırt Elbise
Sıtmak Çok korkmak
Sıvargıç Düzgün uzun odun parçası
Sivtinmek Oyalanmak,zaman geçirmek
Sikke Yere çakılan demir çivi
Silbiç Küçük çocukların yatağını kirletmemeleri için beşiğe yerleştirilen oturak
Sitil Bir buçuk kiloluk ağzı açık su kabı
Sorguç Çam, köknar vb. ağaçların sakızı
Sükkem Nezle
Sündük Arsız, açgözlü, başkasının yediğinden isteyen
Süsmek Bir hayvanın toslaması
Şebit Bazlama
Şıpkı  Söğüt veya kavağın en ince dalı
Şırahna Pekmez kaynatılan yer              (Şırahne : İçinde üzüm çiğnenen taş tekne..tdk)
Tahra Tek ağızlı ucu eğik satır
Tellik Bere
Teyin Sincap
Timin ….kiloluk tahıl ölçeği
Toklu Doğurmamış koyun
Tokucak Çamaşır yıkamaya yarayan tokaç
Ulamak Birbirine ek yapmak
Uylaştırmak Ateşi tutuşturmak
Ufra Hamur üzerine dökülen un
Ülübü Fasulye
Yaba Harman savurma aracı
Yağlık Havlu veya mendil   (yağlıh..tdk)
Yağrık Et kıymak, odun yarmak için alta konulan tahta, kütük.
Yannık Küçük yayık
Yapkın Yenmiş pür dalı
Yayağacı Ayran yaparken tuluğun bağlandığı üç tane uzun sırık
Yazmış Doğurma yaşına giren doğurmamış keçi
Yeynik Hafif
Yuğmak Yuvak ile damı sıkıştırmak
Yunmak Yıkanmak
Zavrak Çok küçük pencere
Zevle Çift veya haman sürmek için öküzün ineğin boynuna takılan araç
Zıybınmak Kayarak inmek veya çıkmak    (Zıypınmak..tdk)
Zaar Galiba , Herhalde
Sar etmek
EGELLİME= ŞART OLSUN
ANĞ: Tarla ve bahçelerde sınır çizgisi 
havar
BÖĞEMEK
CILLIMAK
DIKIM
MEH
Çeleni : Düz Köy evi çatı saçagı
Koltukçu : Bahçe sürerken sabanın girmediği ağaç ve duvar aralarını kazan kişiye denir.
GIRAN GiRESiCE=SOYUN SOPUN KURUSUN=MUĞLA AĞZI
BULDUKCA BUSRAMAK=YETINMEMEK
KÜRDÜĞÜŞMEK=GÜRESMEK, RAHATSIZ DURMAK
BIYOL=BIR KERE
SUSA= YOL
SU SULAMAK=BAHÇE SULAMAK  (MUĞLA AĞZI)
EMME = AMA LAKİN FAKAT 
YARGIN=SIRT
SIRT=ÜST BAŞ.KIYAFET
GIYI=YANI
ZABALA=SABAHLEYIN
NAHALAA=NASIL
ÇÖÖDÜRMEK=İŞEMEK
İLAANAA=LAHANA
CIRIK=YENİ CİBİ(CİVCİV)
AYAANAA=ŞAŞIRMA İFADESİ
ZAAR = GALİBA 
BUYMAK = ÜŞÜMEK
DANGIRAMAK = YUKSEK SESLE KONUSMAK 
GANIRMAK = EĞMEK BÜKMEK
GANERE = BOŞ İNSAN
OTE BERI = IHTIYAC,IVIR ZIVIR

Bu kelimelerin bir çoğu Türkiye'nin bir çok bölgesinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Sadece bazı kelimelerin
söyleniş farklılıkları vardır. TDK sitesinde yöresel lehçeler bölümünde daha detaylı bilgi ve sorgulama yapılabilir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder